İlk defa AutoCAD R11 ile gelen “Kağıt Düzlemi” işlevi, çizimlerin basılı çıktıları için pafta organizasyonu yapmaya yarayan, fakat pek kullanılmayan önemli bir AutoCAD işlevidir. AutoCAD R11’in Türkçe sürümü ile uğraştığımız günlerde, “Paper Space”in Türkçe’sini Kağıt Düzlemi olarak belirlemiştik. Şu anda R14 ile çalışıyoruz; demek oluyor ki Kağıt Düzlemi AutoCAD’de 8 yıldır yer alıyor. Ancak gerek kullanıcılarla görüşmelerimiz, gerekse seminerlere katılanlara sorduğumuz “Kağıt Düzlemini kimler kullanıyor?” sorusu, bizlere bu önemli özellikten yeterince yararlanılmadığını düşündürdü. Peki Kağıt Düzlemi neden kullanılmalıdır? Yanıtı basit, yararlı bir özellik olduğu için. Nasıl sorusuna ise, bu yazının geri kalanında yanıt bulacaksınız. Kağıt Düzleminin ne olduğunu, nasıl kullanılacağını ve değişik disiplinlerdeki uygulamalarını yazacağız. Model Boşluğu (Model Space) çizimin yaratıldığı yerdir. Kağıt Düzlemi (Paper Space) ise, çizimin çıktı almak için organize edildiği yerdir. Kağıt Düzlemi, Model Boşluğunda yaratılan çizimi kağıda yerleştirmek için araçlar sağlar. Kağıt Düzlemi kullanıldığında, çizimin tek bir görünümünün çıktısını almakla sınırlandırılmazsınız. İstenilen sayıda görünüm, istenilen yerleşim şekliyle kağıt üzerine aktarılabilir.

Görünüm Alanlarının Özellikleri AutoCAD’de görünüm alanları iki şekilde olabilir: Döşenmiş (tiled) veya serbest (floating). Döşenmiş görünüm alanları (tiled viewports) ile çalıştığınızda, Model Boşluğunda modelleme ve çizim yapıyorsunuz demektir. Eğer birden fazla görünüm alanı varsa, herhangi birinde yapılacak çizim düzenlemesi diğerlerini de etkiler. Ancak, bakış açısı, ızgara ve kenetleme ayarları ve zum oranı, her görünüm alanında farklı olabilir. Döşenmiş görünüm alanları, çizim ekranının tamamını kaplarlar. “TILEMODE” sistem değişkeni, 1 değerindedir.

Serbest görünüm alanları (floating viewports), Kağıt Düzleminde yer alan ve modelin değişik görünümlerini içeren pencerelerdir. Kağıt Düzleminde, serbest görünüm alanları birer nesnedirler. Konumları ve ölçekleri ayarlanarak kağıt üzerindeki yerleşim gerçekleştirilir. Zum komutu ile de görüntüledikleri çizimlerin çıktı ölçekleri ayarlanır. “TILEMODE” sistem değişkeni, 0 değerindedir. Kağıt Düzleminde, serbest görünüm alanları ile çalışılır. Bu düzlemde çizim de yapılabilir, antet ve notasyon, bu düzlemde yerleştirilir. Kağıt Düzleminde serbest görünüm alanları birer nesnedir. Bu düzlemde, model üzerinde değişiklik yapılamaz. Modele/çizime ulaşmak için, Kağıt Düzleminden Model Boşluğuna geçilir. Böylece, kağıt üzerindeki yerleşimi görürken de model ile çalışma olanağı sağlanmış olur. Serbest  görünüm alanlarında, her görünüm alanı üzerinde ayrı ayrı ayarlar yapılabilir:

• Belirli görünüm alanlarında, seçilen katmanlar kapatılabilir. Örneğin, 3 boyutlu bakışın çizdirileceği görünüm alanında ölçülendirme nesnelerinin görünmesini istemiyorsanız, ölçülendirme katmanını bu görünüm alanında kapatabilirsiniz.
• Ayrı görünüm alanları, çıktı alırken ayrı ölçeklerde olabilir. Ölçek ayarı, kağıt düzlemine göre yapılır.
• Görünüm alanları arasında görünümler hizalanabilir. Örneğin, mekanik ve mimari uygulamalarda, görünüşlerin ve kesitlerin eksen çizgilerinin birbiri ile hizalı olması gerekir.
• Çıktı alırken, eğer model 3 boyutlu ise ve bir görünüm alanında yer alıyorsa, arkada kalan çizgilerin gizlenmesi (hidden line removal) istenebilir. Arkada kalan çizgilerin gizlenmesi ayarı, her görünüm alanı için ayrı ayrı yapılabilir.Kağıt Düzlemine Geçiş Kağıt Düzlemine geçmek ve serbest görünüm alanları yaratmak için birkaç yöntem vardır:
• “View” menüsünden “Paper Space” seçilir veya “TILEMODE” sistem değişkeni 0 yapılır. Daha sonra “Mview” komutu ile veya “View” menüsünden “Floating Viewports” seçenekleri ile serbest görünüm alanları yaratılır.
• “MVSetup” yardımcı programı ile, Kağıt Düzlemi ve serbest görünüm alanları yaratılır. Bu komutla ayrıca antet bloğu, görünüm alanlarının ölçeği ve hizalama da belirlenebilir.
• Yeni bir çizime başlarken, “Advanced Setup Wizard” çalıştırılırsa, 7. aşamada Kağıt Düzlemi ayarları ile yeni bir çizim yaratılır. Daha sonra “Mview” komutu ile görünüm alanları tekrar ayarlanabilir.

Sihirbaz ile kağıt düzlemi ayarı Kağıt Düzlemi ve Model Boşluğu ikonları, birbirlerinden farklıdır.

Kağıt Düzlemi ikonu

Model Boşluğu ikonu

Kağıt Düzleminde çalışırken, model üzerinde değişiklikler yapmak için sık sık Model Boşluğuna geçmek gerekir. Kağıt Düzleminden Model Boşluğuna geçiş üç şekilde olabilir:

AutoCAD ekranının en altında yer alan durum çubuğunda “Paper” yazan yerin üzerine iki kere tıklanır veya “View” menüsünden “Floating Model Space” seçilir veya “Mspace” komutu girilir.Model Boşluğundan Kağıt Düzlemine geçiş de üç şekilde yapılabilir:

AutoCAD ekranının en altında yer alan durum çubuğunda “Model” yazan yerin üzerine iki kere tıklanır veya “View” menüsünden “Paper